Bộ Nhả Thủy Tĩnh của SIMRAD EP70 EPIRB

Bài viết dưới đây cung cấp thêm thông tin về bộ nhả của EPIRB.

Tổng quan về bộ nhả EPIRB và vai trò của HRU

Bộ nhả EPIRB là tổ hợp giá đỡ, cơ cấu nhả và bộ nhả thủy tĩnh (Hydrostatic Release Unit – HRU) được thiết kế chuyên dụng cho phao EPIRB loại nổi tự do. Trong hệ thống an toàn hàng hải hiện đại, HRU của EPIRB được xem như “chốt chặn cuối cùng”, đảm bảo phao có thể tự giải phóng và phát tín hiệu cấp cứu ngay cả khi thuyền viên không kịp thao tác thủ công. Điều này đặc biệt quan trọng trong các tình huống tàu chìm nhanh, cháy lan, hoặc mất điện đột ngột khiến việc tiếp cận thiết bị cứu sinh trở nên bất khả thi.

Về bản chất, bộ nhả EPIRB  kết hợp ba thành phần chính: giá đỡ phao (bracket), bộ nhả thủy tĩnh HRU và thanh nhựa/bu-lông giữ phao. Khi tàu hoạt động bình thường, bộ nhả giữ EPIRB cố định, tránh rơi vỡ hoặc kích hoạt nhầm. Khi tàu chìm đến độ sâu nhất định, HRU sẽ tự động cắt thanh nhựa, giải phóng phao khỏi giá đỡ, cho phép EPIRB SEP 500 nổi lên mặt nước và kích hoạt chế độ phát tín hiệu khẩn cấp qua vệ tinh theo chuẩn GMDSS.

Trong bối cảnh các quy định quốc tế như SOLAS, LSA Code và các nghị quyết mới của IMO liên tục được cập nhật, việc lựa chọn, lắp đặt và bảo dưỡng đúng chuẩn bộ nhả EPIRB  không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là yếu tố sống còn đối với an toàn con người và tài sản trên biển. Các chủ tàu, sỹ quan boong, kỹ sư hàng hải và đơn vị đăng kiểm đều cần nắm vững cấu tạo, nguyên lý hoạt động cũng như các rủi ro thường gặp liên quan đến HRU của EPIRB.

Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của bộ nhả thủy tĩnh HRU cho EPIRB 

Trung tâm của bộ nhả EPIRB  là bộ nhả thủy tĩnh HRU, được thiết kế để phản ứng chính xác với áp suất nước biển. Bên trong HRU thường có một khoang chứa màng ngăn (diaphragm), lò xo, chốt trượt và cơ cấu lưỡi dao cắt. Khi tàu ở trạng thái nổi bình thường, áp suất nước tác động lên màng ngăn chưa đủ lớn, lò xo giữ chặt chốt, lưỡi dao ở vị trí an toàn, thanh nhựa hoặc bu-lông giữ phao không bị tác động.

Theo yêu cầu của IMO và Công ước SOLAS, HRU trong bộ nhả EPIRB  phải được thiết kế để tự động kích hoạt trong khoảng độ sâu từ 1,5 m đến tối đa 4 m. Khoảng kích hoạt này được tính toán để đảm bảo hai yếu tố: không kích hoạt nhầm khi tàu chỉ bị sóng đánh hoặc nghiêng nhẹ, nhưng vẫn đủ nhạy để cắt phao khi tàu thực sự chìm. Khi tàu chìm, áp suất nước tăng dần theo độ sâu, nén màng ngăn và lò xo. Đến ngưỡng thiết kế, lò xo bị nén đủ để đẩy chốt trượt ra khỏi vị trí khóa, giải phóng lưỡi dao sắc bén.

Cơ chế cắt của HRU trong bộ nhả EPIRB  được tối ưu để cắt dứt khoát thanh nhựa hoặc bu-lông giữ phao chỉ trong một lần chuyển động. Lưỡi dao thường làm bằng thép không gỉ, được xử lý chống ăn mòn và mài sắc theo tiêu chuẩn thử nghiệm va đập, rung lắc và môi trường muối biển. Khi thanh nhựa bị cắt, nắp bảo vệ của giá đỡ mở ra, EPIRB nhờ lực nổi tự nhiên sẽ tách khỏi giá, nổi lên mặt nước. Tại đây, cảm biến nước hoặc công tắc kích hoạt tự động của EPIRB sẽ khởi động, chuyển thiết bị sang chế độ phát tín hiệu cấp cứu 406 MHz và 121,5 MHz (tùy cấu hình), truyền dữ liệu nhận dạng tàu và vị trí tới hệ thống vệ tinh cứu nạn.

Một điểm quan trọng trong thiết kế bộ nhả EPIRB  là sự kết hợp giữa cơ chế tự động và khả năng kích hoạt thủ công. Ngay cả khi HRU chưa kích hoạt (ví dụ tàu chưa chìm nhưng gặp tình huống khẩn cấp), thuyền viên vẫn có thể mở chốt tay, tháo phao khỏi giá đỡ và bật EPIRB bằng tay. Điều này đảm bảo tính linh hoạt trong nhiều kịch bản tai nạn khác nhau, đồng thời đáp ứng yêu cầu của LSA Code về khả năng vận hành thủ công của thiết bị cứu sinh.

Phân loại HRU trong bộ nhả EPIRB và tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan

Trong thực tế khai thác, HRU dùng cho bộ nhả EPIRB thường được phân loại theo triết lý bảo dưỡng và vật liệu chế tạo. Hai nhóm chính là HRU dùng một lần (disposable) và HRU có thể bảo dưỡng (serviceable). Mỗi loại có ưu, nhược điểm riêng và phù hợp với từng loại tàu, tuyến hoạt động và chiến lược quản lý an toàn của chủ tàu.

HRU dùng một lần cho bộ nhả EPIRB 

HRU dùng một lần là lựa chọn phổ biến cho bộ nhả EPIRB trên nhiều tàu hàng, tàu dịch vụ và tàu cá xa bờ. Các model tiêu biểu trên thị trường như Hammar H20, Seamate Ve-1 được thiết kế với thời hạn sử dụng cố định, thường là 2 hoặc 3 năm kể từ ngày sản xuất hoặc ngày lắp đặt (tùy theo hướng dẫn của nhà sản xuất). Trong suốt vòng đời này, HRU không yêu cầu bảo dưỡng định kỳ, không cần tháo rời kiểm tra bên trong, giúp giảm tải công việc cho thuyền viên và bộ phận kỹ thuật.

Đối với bộ nhả EPIRB, việc sử dụng HRU dùng một lần mang lại lợi thế về tính đơn giản và độ tin cậy. Toàn bộ cơ cấu được niêm kín, chống xâm nhập của nước, muối, dầu và bụi bẩn. Khi hết hạn, HRU phải được thay mới hoàn toàn, bao gồm cả thanh nhựa, gioăng đệm và các phụ kiện đi kèm trong bộ kit chính hãng. Cách tiếp cận này phù hợp với yêu cầu của nhiều đăng kiểm và quy chuẩn quốc gia, vì loại bỏ nguy cơ HRU bị sử dụng quá hạn hoặc bảo dưỡng không đúng quy trình.

HRU có thể bảo dưỡng cho bộ nhả EPIRB.

Trên một số tàu chuyên dụng, tàu khách hoặc tàu có chu kỳ bảo dưỡng tập trung tại các cảng lớn, chủ tàu có thể lựa chọn HRU có thể bảo dưỡng cho bộ nhả EPIRB. Loại HRU này thường được chế tạo bằng kim loại không gỉ, có cấu trúc cho phép tháo rời, kiểm tra và hiệu chuẩn lại tại các trạm dịch vụ được ủy quyền. Chu kỳ kiểm tra thường từ 12 đến 17 tháng, tùy theo yêu cầu của nhà sản xuất và đăng kiểm.

Ưu điểm của HRU có thể bảo dưỡng là tuổi thọ tổng thể dài hơn, phù hợp với chiến lược đầu tư dài hạn. Tuy nhiên, để đảm bảo bộ nhả EPIRB luôn đáp ứng tiêu chuẩn an toàn, chủ tàu phải tuân thủ nghiêm ngặt lịch trình đưa thiết bị đi kiểm tra, cấp chứng chỉ. Việc bỏ qua hoặc trì hoãn kiểm tra có thể dẫn đến tình trạng HRU không còn đáp ứng ngưỡng kích hoạt áp suất, gây nguy cơ EPIRB không được giải phóng khi tàu chìm.

Tiêu chuẩn quốc tế và quy chuẩn Việt Nam áp dụng cho bộ nhả EPIRB 

Bộ nhả EPIRB  và HRU đi kèm phải tuân thủ một hệ thống tiêu chuẩn và quy định kỹ thuật chặt chẽ. Ở cấp độ quốc tế, thiết bị phải đáp ứng các yêu cầu của Bộ luật thiết bị cứu sinh LSA Code, cùng với các nghị quyết như MSC.48(66) và MSC.81(70) về thử nghiệm và phê duyệt phương tiện cứu sinh. Các thử nghiệm này bao gồm kiểm tra độ bền cơ học, khả năng chịu va đập, rung lắc, ăn mòn, cũng như độ chính xác của độ sâu kích hoạt HRU.

Từ ngày 1/1/2024, Nghị quyết MSC.496(105) về hiện đại hóa GMDSS đặt ra các yêu cầu mới đối với thiết bị vô tuyến, trong đó có EPIRB vệ tinh và các phụ kiện như bộ nhả EPIRB. Các nhà sản xuất phải chứng minh khả năng tương thích của EPIRB và HRU với hệ thống vệ tinh mới, đảm bảo tín hiệu cấp cứu được truyền đi ổn định trong nhiều điều kiện môi trường khác nhau. Điều này khiến việc lựa chọn bộ nhả đạt chuẩn trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Tại Việt Nam, bộ nhả EPIRB khi lắp đặt trên tàu mang cờ Việt Nam phải tuân thủ QCVN 42:2015/BGTVT – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trang bị an toàn tàu biển. Quy chuẩn này dẫn chiếu tới các tiêu chuẩn IMO, đồng thời quy định cụ thể về việc kiểm tra, thử nghiệm, ghi nhãn, hồ sơ kỹ thuật và chu kỳ kiểm định. Các đơn vị đăng kiểm như VR (Đăng kiểm Việt Nam) sẽ căn cứ vào đó để chấp thuận kiểu, kiểm tra định kỳ và cấp giấy chứng nhận an toàn cho tàu.

Quy trình lắp đặt, bảo dưỡng và các rủi ro thường gặp với bộ nhả EPIRB

Để bộ nhả EPIRB phát huy tối đa hiệu quả, việc lắp đặt và bảo dưỡng phải được thực hiện đúng quy trình, bởi nhân sự có đào tạo và hiểu rõ yêu cầu của nhà sản xuất cũng như đăng kiểm. Sai sót nhỏ trong lắp đặt có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng khi xảy ra tai nạn, vì EPIRB không thể tự giải phóng hoặc bị kẹt trong giá đỡ.

Quy trình lắp đặt bộ nhả EPIRB

Khi lắp đặt mới hoặc thay thế HRU cho bộ nhả EPIRB, kỹ thuật viên cần tuân thủ các bước cơ bản sau:

• Định vị giá đỡ EPIRB: Chọn vị trí trên boong hoặc mạn tàu đảm bảo EPIRB có thể nổi tự do khi tàu chìm, không bị che khuất bởi kết cấu, dây cáp hoặc thiết bị khác. Vị trí này phải được thể hiện trên sơ đồ an toàn tàu.
• Lắp HRU đúng hướng: Nhiều model HRU quy định rõ mặt “TOP” hoặc “UP” phải hướng lên trên. Với bộ nhả EPIRB, việc lắp đúng hướng giúp áp suất nước tác động trực tiếp lên màng ngăn, đảm bảo ngưỡng kích hoạt chính xác.
• Thay thanh nhựa và gioăng đệm: Khi thay HRU, cần sử dụng đầy đủ bộ kit chính hãng, bao gồm thanh nhựa (rod/bolt), vòng đệm, chốt và các phụ kiện đi kèm. Tuyệt đối không tái sử dụng thanh nhựa cũ đã lão hóa do tia UV hoặc môi trường muối biển.
• Đánh dấu ngày hết hạn: Ngay sau khi lắp đặt, phải dán nhãn hoặc ghi rõ tháng/năm hết hạn trên thân HRU và trên sơ đồ an toàn. Điều này giúp thuyền viên dễ dàng nhận biết thời điểm cần thay thế HRU trong bộ nhả EPIRB.
• Kiểm tra thao tác thủ công: Sau khi hoàn tất lắp đặt, cần kiểm tra khả năng tháo phao bằng tay, đảm bảo thuyền viên có thể nhanh chóng giải phóng EPIRB SEP 500 trong trường hợp khẩn cấp mà tàu chưa chìm.

Bảo dưỡng định kỳ và kiểm tra hàng tháng

Bên cạnh kiểm định định kỳ theo yêu cầu của đăng kiểm, bộ nhả EPIRB cần được thuyền viên kiểm tra trực quan hàng tháng. Mục tiêu là phát hiện sớm các dấu hiệu hư hỏng, ăn mòn hoặc cản trở cơ học có thể ảnh hưởng đến khả năng kích hoạt của HRU.

• Kiểm tra tình trạng vật lý: Quan sát HRU, thanh nhựa, giá đỡ và các chi tiết kim loại xem có nứt, gỉ sét, biến dạng hoặc bám bẩn hay không. Đặc biệt chú ý các lỗ thoát nước, khu vực quanh màng ngăn và lưỡi dao.
• Làm sạch khu vực lắp đặt: Loại bỏ bụi bẩn, muối kết tinh, sơn bám hoặc vật cản có thể làm nghẹt lỗ thoát nước hoặc cản trở chuyển động của cơ cấu cắt trong bộ nhả EPIRB.
• Kiểm tra nhãn hạn sử dụng: Đối chiếu ngày hết hạn trên HRU với nhật ký bảo dưỡng. Nếu sắp đến hạn, cần lập kế hoạch thay thế kịp thời tại cảng phù hợp.
• Đảm bảo không có dây buộc phụ: Xác nhận không có dây, đai, băng keo hoặc vật cố định bổ sung nào được buộc thêm vào giá đỡ hoặc thân EPIRB, vì chúng có thể vô hiệu hóa hoàn toàn cơ chế tự giải phóng.

Các sai sót thường gặp và phân tích rủi ro với bộ nhả EPIRB SEP 500

Nhiều sự cố EPIRB không nổi lên khi tàu chìm được ghi nhận trên thế giới có nguyên nhân trực tiếp từ việc lắp đặt hoặc sử dụng sai bộ nhả EPIRB và HRU. Việc hiểu rõ các sai sót này giúp chủ tàu và thuyền viên chủ động phòng tránh.

• Lắp ngược hướng HRU: Khi HRU bị lắp ngược, áp suất nước không tác động đúng lên màng ngăn, dẫn đến không đạt ngưỡng kích hoạt dù tàu đã chìm sâu hơn 4 m. Đây là lỗi thường gặp trên các tàu không có kỹ sư chuyên trách an toàn hoặc không đọc kỹ hướng dẫn lắp đặt.
• Buộc thêm dây gia cố ngoài giá đỡ: Một số thuyền viên lo ngại EPIRB bị sóng đánh rơi nên tự ý buộc thêm dây, cáp hoặc đai nhựa quanh phao và giá đỡ. HRU chỉ được thiết kế để cắt thanh nhựa nguyên bản, không thể cắt các dây phụ này. Kết quả là bộ nhả EPIRB mất hoàn toàn khả năng tự giải phóng khi tàu chìm.
• Không thay thanh nhựa khi thay HRU: Thanh nhựa chịu tác động của tia UV, nhiệt độ và muối biển, dễ bị giòn, nứt hoặc biến dạng. Việc tái sử dụng thanh nhựa cũ có thể dẫn đến hai kịch bản nguy hiểm: EPIRB rơi khỏi giá đỡ trong hành trình bình thường, hoặc bị kẹt, không tách ra được khi HRU kích hoạt.
• Sử dụng HRU không đúng loại: Một số trường hợp sử dụng HRU thiết kế cho bè cứu sinh để lắp cho bộ nhả EPIRB. Cơ cấu cắt, lực giải phóng và cách bố trí điểm cắt của hai loại này hoàn toàn khác nhau. Việc dùng sai loại HRU có thể khiến lưỡi dao không cắt đúng vị trí, hoặc lực cắt không đủ để giải phóng phao.
• Không tuân thủ hạn sử dụng: HRU quá hạn có thể bị kẹt cơ cấu bên trong, lò xo mất đàn hồi hoặc màng ngăn bị lão hóa. Dù bên ngoài vẫn trông “bình thường”, nhưng bộ nhả EPIRB trong trường hợp này không còn đảm bảo ngưỡng kích hoạt theo tiêu chuẩn SOLAS.

Để giảm thiểu các rủi ro trên, các chủ tàu và sỹ quan an toàn nên xây dựng quy trình kiểm tra nội bộ cho bộ nhả EPIRB , kết hợp đào tạo định kỳ cho thuyền viên về cách nhận diện sai sót lắp đặt, cách đọc nhãn hạn sử dụng và tầm quan trọng của việc không can thiệp tùy tiện vào cấu trúc giá đỡ, HRU và EPIRB. Việc phối hợp chặt chẽ với các trạm dịch vụ được ủy quyền, đơn vị đăng kiểm và nhà cung cấp thiết bị sẽ giúp đảm bảo bộ nhả luôn ở trạng thái sẵn sàng hoạt động, đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của hệ thống GMDSS và các quy chuẩn an toàn hàng hải hiện hành.

Liên hệ chúng tôi theo 0865.085.436 ( ĐT/Zalo) để được hỗ trợ thêm.

Tham khảo thêm về sản phẩm EPIRB thế hệ mới : NEB-3000